Համայնքային անտառապատման / անտառվերականգնման նախագիծ ՀՀ Լոռու մարզում

Fichtner GmbH & Co. KG գերմանական ընկերությունը ԵՄ "Տեխնիկական աջակցություն Հայաստանին, Ադրբեջանին, Վրաստանին և Մոլդովային` կլիմայի գլոբալ փոփոխության իրենց պարտավորությունների կատարման համար" տարածաշրջանային ծրագրի հայաստանյան գրասենյակի հետ համատեղ:  

Նախագծի նպատակն է աջակցել և նպաստել Հայաստանում, մասնավորապես Լոռու մարզում, համայնքային անտառապատման և անտառվերականգնման գործունեության իրականացմանը: 

Լոռին երկրում աղքատության և գործազրկության բարձր ցուցանիշներ ունեցող այն սակավաթիվ շրջաններից է, որտեղ բնական և կլիմայական պայմանները նպաստավոր են առանց արհեստական ոռոգման անտառների հիմնադրման համար: Առաջարկվող անտառապատման/ անտառվերականգնման նախագծային գործունեությունը նպատակ ունի նպաստել անտառների աճեցմանը մարգագետինների և վարելահողերի վրա` համաձայն անտառապատման/անտառվերականգնման նախագծերի համար նախատեսված բազային գշի և մոնիտորինգի պարզեցված մեթոդոլոգիայի պահանջներին:

Երկիրն ունի սակավ անտառային ռեսուրսներ, որոնք ներկայումս խիստ ծանրաբեռնված են: Առաջարկվող անտառապատման/ անտառվերականգնման գործունեության միջոցով ածխածնի կլանման բարենպաստ ազդեցությունը խթանիչ դեր կխաղա անտառների հիմնադրման գործում, նպաստելով ցածր եկամուտներ ունեցող համայնքների կայուն զարգացմանը:

Առաջարկվող նախագիծն ունի հստակ համայնքային կողմնորոշում և կիրականացվի երկրի ամենամեծ, սակայն միաժամանակ ամենաաղքատ վարչական տարածքներից մեկում` Լոռում: անտառապատման/ անտառվերականգնման նախագծային գործունեությունն իրականացնելու համար համապատասխան շրջան ընտրելիս հաշվի է առնվել նաև բնության մեկ այլ կարևոր գործոն` կլիմայական պայմանները:

Պահպանելով նախագծին կամավոր մասնակցության սկզբունքը, երկրի TACIS-ի գրասենյակը ՀՀ բնապահպանության նախարարության անունից պատրաստել է պաշտոնական նամակ` ուղղված Լոռու տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, որտեղ նշվում է ընթացիկ նախաձեռնության նպատակն ու խնդիրները: Դրան զուգընթաց իրականացվել են մի շարք համայնքային հանդիպումներ և տեղանքի այցելություններ` նախագծի իրականացման վայրի նույնականացումն արագացնելու և համայնքային մասնակցությունը խթանելու համար:

Դիտարկվող համայնքների մեծ մասը խիստ  հետաքրքրված է անտառապատման/ անտառվերականգնման նախագծին մասնակցելու հնարավորությամբ, ընդգծելով ակնկալվող դրական սոցիալտնտեսական ազդեցությունները, մասնավորապես տեղական մակարդակով աշխատատեղերի ստեղծումը, աղքատության նվազեցումը և համայնքային անտառների զարգացումը: Տեղական համայնքների կողմից նշվել են նաև մի շարք բնապահպանական հարցեր` էրոզիայի կանխարգելման, ջրային ռեսուրսների և մակերևութային հոսքերի կարգավորման, միկրոկլիմայի բարելավման, հեղեղային հոսքերի բացառման, կենսաբազմազանության հարստացման և մի շարք այլ հարցերի տեսանկյունից: Որոշակի համայնքներ ընդունում էին նախագծի գրավչությունը, սակայն չէին կարող միանալ նախաձեռնությանը` առաջարկվող անտառապատման/անտառվերականգնման գործունեության համար համապատասխան հողերի բացակայության պատճառով:

Առաջարկվող նախագիծը կներառի մի շարք համեմատաբար փոքր հողատարածքներ Լոռու մարզի ցածր եկամուտներ ունեցող համայնքներում և կզբաղեցնի մոտավորապես 1000 հա տարածք: Նախագծի համար նախատեսված տարածքի սահմանափակումը հիմնված է փոքրածավալ նախագծերի համար կիրառվող մեթոդաբանության վրա, քանի որ նախագծով նախատեսվում է տարեկան ոչ ավելի քան 8 կիլոտոննա CO₂ զուտ մարդածին ջերմոցային գազերի կլանում: Անտառապատման/ անտառվերականգնման նախագծի իրականացման համար սահմանված այլ ցուցանիշները կապված են անտառի նպատակային տեսակների ընտրության, անտառատնկման խտության, կառավարման տեխնիկայի, տեղանքի այլ ցուցանիշների հետ:

Դեռևս առկա են տեղանքի նույնականացման մի շարք միջոցառումներ, որոնք անհրաժեշտ է իրականացնել անտառապատման / անտառվերականգնման նախագծի համար համապատասխան տարածքներ հստակորեն սահմանելու համար:

Նախատեսվող միջոցառումներն են`

• ընտրված համայնքներում առաջարկվող անտառապատման/անտառվերականգնման վայրերի տեխնիկական զննումը. արդյոք, դրանք համապատասխանու՞մ են անտառապատման/անտառվերականգնման փոքրամասշտաբ նախագծային գործունեության ներքո առաջադրվող հողերի համապատասխանության պահանջներին.
• ընտրված համայնքներում անտառապատման/անտառվերականգնման վայրերի աշխարհագրական կոորդինատները պարունակող քարտեզների պատրաստում.
• հողը տնօրինողից (համայնքային/մասնավոր սեփականատիրոջից) հողի սեփականությունը կամ տնօրինման իրավունքը հաստատող իրավական փաստաթղթերի ձեռքբերում: 

Նախագծի իրականացման դեպքում ակնկալվում են հետևյալ արդյունքները.

• աշխատատեղերի ստեղծում և աղքատության նվազեցում.
• համայնքային անտառների զարգացում.
• ածխածնի կլանում.
• էրոզիայի վերահսկում, մասնավորապես բլրաշատ վայրերում.
• ջրբաժանների կարգավորում և կենսաբազմազանության ընդլայնում.
• համայնքների ընդհանուր միկրոկլիմայի բարելավում.
• անտառի կողմնարդյունքների օգտագործում:

Նախագծային փաստաթղթի վերջնական ամփոփումից հետո այն պաշտոնապես ներկայացվել է ՀՀ բնապահպանության նախարարությանը` որպես TACIS ծրագրի հիմնական շահառուի: Այդ ընթացքում, ինչպես Fichtner ընկերությունը, այնպես էլ ՀՀ բնապահպանության նախարարությունը բանակցել են բազմազան դոնոր կազմակերպությունների և ածխածնային հիմնադրամների հետ` նախագծի ֆինանսավորումն ապահովելու համար: Սակայն առայժմ օտարերկրյա ընկերություններն առանձնակի հետաքրքրություն չեն ցուցաբերել, ինչը պայմանավորված է նախագծի բարձր ռիսկով և նախագծի այս կատեգորիայի հետ կապված անորոշություններով: